Minimalistisch leven tip #34: weet waarom je koopt

We kopen niet vaak uit noodzaak. Hoe nodig een nieuwe badkamer, jurk, pot kaneel, auto, LP of paar oorbellen ook kunnen voelen, het meeste van onze aankopen valt niet onder de noemer ‘noodzaken’.

Waarom is het zo lastig te stoppen met kopen?

Stoppen met kopen is lastig. Ik ben er met periodes goed in en soms heb ik gewoon behoefte aan een paar schoenen, gezichtscrème of nieuwe oorbellen en geef ik daaraan toe. Ik vind het niet erg want het belandt zelden achter in de kast. Soms verkoop ik iets weer, de reden dat ik behalve kleding en schoenen, zelden iets nieuw koop. Het schrijft te snel af, terwijl ik een tweedehands lamp of vloerkleed, wel weer kwijt kan voor min of meer dezelfde prijs.

Maar waarom is het zo lastig om te stoppen met kopen?

Ik las dat mannen vooral kopen om een probleem om te lossen, en vrouwen om een stemming te fixen en ik denk dat dat wel klopt.

We kopen zelden omdat we iets echt nodig hebben maar vaak omdat we ons niet goed in ons lijf voelen of omdat we dat fijne gevoel van een paar kilo afvallen willen bezegelen met een jurk waar we nooit weer uit zullen groeien.

We kopen omdat we onszelf willen troosten na een vervelende werkweek met een zeurende baas en achterklappende collega’s of kinderen die elke vrije minuut opeisten.

We kopen omdat we ons meer zelfverzekerd willen voelen. Omdat we onze waarde, onze koopkracht willen uitstralen. Achteloos je 1100 euro kostende Chanel planner openslaan (nee, niemand koopt zoiets toch?), je Burberry Bloomsbury tote over je schouder of elke paar weken een nieuwe top omdat een half jaar dezelfde outfits herhalen ingebeelde opgetrokken wenkbrauwen op zou leveren.

We kopen omdat we willen uitstralen dat we die vrouw zijn, die alles voor elkaar heeft. Die nog steeds een actuele garderobe geeft. Die niet in 2015 is blijven hangen. Die smaak heeft. Die laid back en hip is. We willen onze identiteit communiceren naar de buitenwereld.

Waar de extra’s overbodig worden

En ik zeg niet dat daar iets mis mee is, per definitie. We hebben allemaal onze voorkeuren. Iemand die in punkkleding loopt en zegt ‘niets om kleding te geven’ voelt zich toch echt vreselijk in Lacoste. Als je je joggingbroek verruilt voor een pantalon en blazer, ga je je anders gedragen. Een mooie agenda, de juiste kleur lippenstift en een knappe kaars op je salontafel, voegen iets toe. Maar er is een grens.

Want waarom stoppen we niet als we drie geurkaarsen hebben, als we een bak vol ongebruikte make-up onderin het badkamerkastje hebben, als we al vier keer een vloerkleed hebben gekocht en weer verkocht (schuldig!), als de linnenkast niet meer dicht gaat, als we elke dag van de week al een ander t-shirt kunnen dragen, als we het zevende paar te hoge hakken naar binnen slepen?

Elk product doet een belofte die inspeelt op die behoefte aan comfort (de dure zijden pyjama, de Voluspa geurkaars) zelfverzekerdheid (de dure tas), het bevestigen van een identiteit (het merk auto voor de deur), aan troost (de chocola en de stapel tijdschriften), aan mooi gevonden willen worden (de eindeloze hoeveelheden cosmetica), aan geaccepteerd willen worden (je kledingstijl veranderen omdat je een bepaalde baan hebt of in een bepaalde buurt woont)

Het leven als performance

Het leven lijkt, nu iedereen zijn leven op sociale media gooit, lijkt ook steeds meer een performance. Welke rol speel je vandaag?

Veel van ons zijn zo gewend dat we worden bekeken en beoordeeld door honderden, duizenden vreemde ogen dat we ons ernaar gaan gedragen. Het is intens vermoeiend. We kopen dingen omdat het er goed uitziet in de rol die we willen spelen, in hoe we denken dat de buitenwereld ons ziet of wil zien. Dat lijkt me intens vermoeiend.

Beïnvloeding

In plaats van iets te kiezen omdat het ons aanspreekt, kopen we ook dingen omdat ze passen bij het plaatje dat we van onszelf willen neerzetten. Het is niet zo gek, tienduizenden mensen werken dag en nacht om ons zo veel mogelijk geld afhandig te maken. Zo veel psychologisch onderzoek is gedaan naar hoe effectief op ons oerbrein kan worden ingespeeld. Op onze angsten. Influencers doen moeite om te laten zien dat ze zijn zoals jij en ik zodat we ons met ze identificeren, maar dan beter, dankzij product x, y en z.

De sfeer in een winkel

En zo vaak ook, vallen we voor de sfeer in een winkel. Twee jaar geleden waren we in een gigantische winkel met oude meubels. Mooi oud, of vreselijk kitsch maar toch bijzonder. Ik zag er een Tiffany-stijl lampje in de vorm van een vlinder en ik vond het zo mooi dat ik het, tegen mijn gewoonte in, besloot te kopen.
Eenmaal thuis, paste het eigenlijk totaal niet bij de rest. Lampje heeft iets meer dan een jaar door het huis gefladderd, tot ik het verkocht voor een prijs bijna gelijk aan de nieuwprijs. In de tussentijd heb ik vaak gedacht, hoe ik het lampje kon laten ‘werken’ met de spullen die ik heb. Nou, niet dus maar ik was gevallen voor de sfeer van de winkel en hoopte met het lampje een beetje van die sfeer mee naar huis te nemen. Missie niet geslaagd.

Denk goed na hoe iets eruit ziet bij jou thuis. Hoe het past in jouw leven.

Dus mijn tip is dat je jezelf afvraagt ‘waarom’, voordat je iets koopt.

• Waarom wil je dit kopen? Geef een duidelijk antwoord. Wees eerlijk. ‘Ik heb het nodig’ is vermoedelijk niet waar.
• Wat is de daadwerkelijke reden? Wil je jezelf bewijzen dat je een geurkaars van 40 euro waard bent? Denk je dat het merk op je trui afstraalt op jou zodat mensen jou zien als succesvol, hip, kunstzinnig? Wil je beter worden in maaltijden plannen en denk je dat een airfyer daarbij de oplossing is?
• Voorziet het in een daadwerkelijke behoefte? Niemand met een oven heeft een airfryer nodig, bijvoorbeeld.
• Wat gebeurde er met de voorlopers van dit product? Met je rode lippenstiften, grappige koffiemokken, textiel, wonder-cleansers, electrische keukenhulpjes, vazen en kleding van het aanbiedingenrek?
• Heb ik al iets soortgelijks dat ik kan gebruiken? Waarom gebruik ik dat item wel, of niet?
• Wil ik dit, of ben ik beïnvloed om dit te kopen? Een lastige omdat reclame overal in verstopt zit. In een leuke youtube video, een instagram-reel, zo op maat gesneden advertentie op facebook dat het je nauwelijks bewust opvalt… Vroeger was het in elk geval nog duidelijk wat reclame was.
• Wilde ik dit gisteren ook al? Of vorige maand? Of voordat ik deze winkel binnenstapte?
• Waar geef ik mijn geld liever aan uit? Een buffer, een goed doel, extra pensioensparen, sparen voor een reis…
• Kan ik het sowieso betalen? Een paar tientjes hier en daar kan het verschil maken tussen geld over aan het einde van de maand, of moeten pinnen met het zweet op je voorhoofd
• Hoe lang heb ik hier voor gewerkt? (bereken je daadwerkelijke inkomen -dat is niet je inkomen gedeeld door aantal gewerkte uren- op yourmoneyoryourlife.com) en is het het dan nog waard? Als je ervoor moet lenen of kiezen voor ‘koop nu betaal later’ moet je het zeker niet kopen!
• Hoe ga ik dit inpassen in mijn leven? Voorziet het in een daadwerkelijke behoefte? (als je elke dag brood maakt en veel bakt is een KitchenAid een welkome hulp, als je denkt dat je met die knappe een KitchenAid in retro mintgroen een keukenprinses wordt, vermoedelijk niet)
• Hoe vaak ga ik dit gebruiken? Wil je die paaskip over vijf jaar weer eind maart tevoorschijn halen om er een week tegenaan te kijken? Hoe vaak ga je die jurk dragen waar je eigenlijk alleen comfortabel mee kan staan? Houd ik van het type gerechten dat je in een Le Creuset kan bereiden?
• Hoe is dit product tot stand gekomen? Ik ben niet heiliger dan de paus en koop ook wel eens fast fashion, zeker voor de kinderen maar het in ogenschouw nemen van het hele proces maakt je hopelijk terughoudender. Rijdt je electrische auto zo schoon als je weet dat kinderen van acht werken -en sterven- in kobaltmijnen? Is die Made in China jeans een vervuilde rivier waard? Is het houten kastje nog steeds zo leuk als je bedenkt dat die eik ooit een thuis was van vele duizenden dieren?
• Wat gebeurt er met dit product als ik er klaar mee ben? In de kledingcontainer voelt misschien als doneren maar je zadelt een ander op met je overconsumptie. Recyclen betekent vaak dat het aan de kust van een arm Afrikaans of Aziatisch land door mensen zonder bescherming en zonder milieumaatregelen wordt ontdaan van wat nog nuttig is terwijl de rest blijft liggen.

Dus, neem een pauze voor je besluit iets te kopen.
Vraag jezelf af wat de echte reden is dat je dit wil kopen.
Neem het hele proces -en niet alleen de periode tussen kopen en afdanken- in ogenschouw.
Blijf bij jezelf.