Noorse Eenvoud

Een van de dingen die ons niet geleerd word, is het plezier van iets al hebben (of iets niet hebben).

Het verkrijgen van dingen, daarop is onze hele wereld gebaseerd. Kopen, gebruiken, afdanken weer nieuw (zelden beter) kopen is wat we geacht worden te doen als gerespecteerde burgers in de consumptiemaatschappij. ‘Koop nou eindelijk eens die auto’, riep de minister president. Het maakt niet uit dat je je ervoor in de schulden steekt of dat je nog een prima auto hebt maar het circus moet blijven doorgaan. Niet omdat het ons nou gelukkiger maakt -in tegendeel- maar omdat het circus anders instort.

Ik ben niet beter dan de volgende en heb soms ook heel veel zin in nieuwe dingen. Ik scrol door mooie afbeeldingen en zoek naar een kitscherige goudkleurige lijst voor mijn (gratis gekregen) tuinvogelposter voor aan de blauwgroene muur. Ik wissel soms van lampen, van jas, van kandelaars en kreeg spijt van de grijze muren in de slaapkamer om ze een jaar later een andere kleur te verven.

Echter, over het algemeen ben ik erg tevreden met wat ik heb. Niet door mezelf te verbieden iets nieuws te kopen of mezelf dingen te ontzeggen. Dat is een strategie die niet werkt. “Heel de westerse wereld koopt zich failliet aan leuke dingen en ik mag niets.” Nee, dat is niet de manier.

Waarderen wat we hebben is de weg naar tevredenheid en aan een tevreden mens verkoop je een stuk minder.

Een tevreden mens koopt omdat ze iets nodig heeft, niet omdat ze zich vergelijkt met anderen of omdat haar de zoveelste belofte wordt gedaan waar ze uit ontevredenheid met zichzelf, voor de 450e keer met open ogen intrapt. Ze koopt misschien om zichzelf te verwennen maar niet omdat ze denkt dat een mandje vol drogisterijproducten haar mooier maakt, een laat-op-de-avond haul bij H&M Home haar leefplezier verhoogt of dat de rode zolen van Louboutins haar aantrekkelijker maken.

Stel dat je niets meer kon kopen. De winkels zijn dicht, je saldo is net genoeg om eten te kopen tot de volgende loonbetaling en Klarna c.s. zijn door de rechter verboden. Hoe zou je dan tegen je spullen aankijken? Ik denk dat we opeens intens dankbaar zouden zijn voor onze essentiële bezittingen. Ons streven naar meer en anders en beter zou in een klap worden vervangen door een diep respect voor deze spullen. We zouden ons textiel niet meer in de droger stoppen, ons servies met zorg uit de vaatwasser halen, onze schoenen bij binnenkomst afdrogen, proberen de kapotte mixer te repareren, ons wenden tot grootmoeders vlekkenboek en knopen leren aanzetten in plaats van nieuw kopen.

Wat zouden we kopen als we slechts vijf nieuwe kledingstukken konden kopen per jaar? Vijf t-shirts die na drie maanden vol gaten zitten of twee die drie jaar meegaan? Drie paar goedkope fast fashion schoenen of een paar waar je over vijf jaar nog steeds droge voeten in hebt?

We zijn verleerd hoe we blij zijn met de dingen die elke dag hun best voor ons doen. We zien de rijkdom die waarin we geboren zijn als ons geboorterecht, ondanks dat het ongekend is in de geschiedenis van de mensheid. Een koningin een paar honderd jaar geleden had niet de luxe van een centrale verwarming, warme douche, een moderne winterjas, de zachtheid van een dekbed, mango’s in de winter en moderne menstruatieproducten.

Ik denk dat we weer moeten leren om de dingen die we hebben, te waarderen. Omdat dat zo veel mooier is, dan altijd maar iets anders of meer of nieuwer of beter te willen.

Er is geen poëzie in een haul of een tas vol van de Action of elk half jaar een zak oud textiel uit je kledingkast verwijderen. In dertien in een dozijn. In polyester en de laatste trends. Niet in de berg afgedankt witgoed bij de stort. Niet in spaanplaat meubels of in zestien aangebroken plastic flessen op de badrand of in dozen vol in een opwelling gekochte en nooit geliefde decoratie en kleding achter de schotten.

We moeten leren dingen die we hebben te waarderen om wat ze voor ons doen, ook al zijn ze niet perfect. Want in al hun vermeende imperfectie, zijn ze precies dat: perfect. Je hebt ze al dus ze zijn ‘gratis’, ze zijn het meest milieubewuste dat je kan hebben, ze zijn van jou, je weet wat je eraan hebt, je hebt er door repareren iets van jezelf in gestopt, ze hebben een geschiedenis in je leven, je hoeft er niet naar te zoeken op internet, je hoeft er geen reviews meer over te lezen, je hoeft er geen kopersspijt van te hebben en je hoeft ze niet terug te sturen naar de winkel….

De stapel verwassen maar heerlijk zachte doekjes voor je gezicht. Je beddengoed dat wat vervaagd is in de loop der tijd maar waar je elke avond in veiligheid onder kan kruipen. De glazen waaruit je kinderen dronken toen ze 3 waren en nu ze 15 zijn nog steeds. Het niet geheel onzichtbaar gerepareerde gat in je lievelingsvestje. De met ducttape gerepareerde vuilnisbak. De pan die jou met gemak overleeft. Weer diezelfde rok, die nu eenmaal perfect om je lijf heen valt. Dezelfde kleur lippenstift en eyeliner, want niets mis met een signature look, – luchtje of kledingstijl. Je wollen jurk weer als nieuw met een ontpilapparaat. Je favoriete leren tas, soepel van jaren intensief gebruik. Het koffiezetapparaat dat met behulp van een simpele youtube video weer een paar jaar mee kan. Voor de derde keer verzoolde schoenen. Niet matchend serviesgoed. De imperfecties van een met de hand gebreide trui. De bril van mijn opa, bij elkaar gehouden met een ijzerdraadje. Jaar in jaar uit uitgevoerde routines. De bezem die 98% hetzelfde doet als de Dyson van 750 euro. De opoefiets waarop je wordt ingehaald door batterij-aangedreven 70-plussers maar die je welgevormde benen en een gezond uithoudingsvermogen geeft.

Uit het boek ‘Less’ van Patrick Grant. Ik word er zo blij van om dat te lezen en raad het iedereen aan.

En we zijn er toch allemaal ook gewoon helemaal moe van, van constant iets verkocht worden.

Van geen bespaar- of minimalismeblogje kunnen lezen zonder dat je heel sneaky alsnog een hooimadam verkocht wordt (tip: zet de pan je bed onder de dekens, dat werkt ook) of recycled badspeelgoed (tip: lege shampoofles of duplo, werkt ook) of een douchetimer (tip: je telefoontimer werkt ook) of die biologisch dynamische bij volle maan geschoren schapenwollen pantoffels (tip: de pantoffels die je hebt, werken ook).

Van influencers die roepen dat dit-en-dat heeeelemaal geweldig is en morgen weer iets anders. Van ‘maandelijkse favorieten’. Mijn handdoeken, cosmetica, telefoonhoesjes of keukenspullen zijn maanden tot jaren mijn favoriet.

Het is omdenken maar het is niet moeilijk. Als je bedenkt dat je wel een nieuwe …. zou willen, denk je aan het ding dat je hebt en hoe fijn het is om dat te hebben. Dat je het geld had om dat aan te schaffen. Dat het comfortabel en vertrouwd is en dat het niets meer wegneemt van het leefgebied van alle dieren. Dat geen bomen voor hoeven gekapt of nog meer metalen aan de aarde onttrokken. Dat je er niet voor hoeft te winkelen, kijken en vergelijken en spenderen maar alleen nog maar van hoeft te genieten.

We kopen niet vaak uit noodzaak. Hoe nodig een nieuwe badkamer, jurk, pot kaneel, auto, LP of paar oorbellen ook kunnen voelen, het meeste van onze aankopen valt niet onder de noemer ‘noodzaken’.

Waarom is het zo lastig te stoppen met kopen?

Stoppen met kopen is lastig. Ik ben er met periodes goed in en soms heb ik gewoon behoefte aan een paar schoenen, gezichtscrème of nieuwe oorbellen en geef ik daaraan toe. Ik vind het niet erg want het belandt zelden achter in de kast. Soms verkoop ik iets weer, de reden dat ik behalve kleding en schoenen, zelden iets nieuw koop. Het schrijft te snel af, terwijl ik een tweedehands lamp of vloerkleed, wel weer kwijt kan voor min of meer dezelfde prijs.

Maar waarom is het zo lastig om te stoppen met kopen?

Ik las dat mannen vooral kopen om een probleem om te lossen, en vrouwen om een stemming te fixen en ik denk dat dat wel klopt.

We kopen zelden omdat we iets echt nodig hebben maar vaak omdat we ons niet goed in ons lijf voelen of omdat we dat fijne gevoel van een paar kilo afvallen willen bezegelen met een jurk waar we nooit weer uit zullen groeien.

We kopen omdat we onszelf willen troosten na een vervelende werkweek met een zeurende baas en achterklappende collega’s of kinderen die elke vrije minuut opeisten.

We kopen omdat we ons meer zelfverzekerd willen voelen. Omdat we onze waarde, onze koopkracht willen uitstralen. Achteloos je 1100 euro kostende Chanel planner openslaan (nee, niemand koopt zoiets toch?), je Burberry Bloomsbury tote over je schouder of elke paar weken een nieuwe top omdat een half jaar dezelfde outfits herhalen ingebeelde opgetrokken wenkbrauwen op zou leveren.

We kopen omdat we willen uitstralen dat we die vrouw zijn, die alles voor elkaar heeft. Die nog steeds een actuele garderobe geeft. Die niet in 2015 is blijven hangen. Die smaak heeft. Die laid back en hip is. We willen onze identiteit communiceren naar de buitenwereld.

Waar de extra’s overbodig worden

En ik zeg niet dat daar iets mis mee is, per definitie. We hebben allemaal onze voorkeuren. Iemand die in punkkleding loopt en zegt ‘niets om kleding te geven’ voelt zich toch echt vreselijk in Lacoste. Als je je joggingbroek verruilt voor een pantalon en blazer, ga je je anders gedragen. Een mooie agenda, de juiste kleur lippenstift en een knappe kaars op je salontafel, voegen iets toe. Maar er is een grens.

Want waarom stoppen we niet als we drie geurkaarsen hebben, als we een bak vol ongebruikte make-up onderin het badkamerkastje hebben, als we al vier keer een vloerkleed hebben gekocht en weer verkocht (schuldig!), als de linnenkast niet meer dicht gaat, als we elke dag van de week al een ander t-shirt kunnen dragen, als we het zevende paar te hoge hakken naar binnen slepen?

Elk product doet een belofte die inspeelt op die behoefte aan comfort (de dure zijden pyjama, de Voluspa geurkaars) zelfverzekerdheid (de dure tas), het bevestigen van een identiteit (het merk auto voor de deur), aan troost (de chocola en de stapel tijdschriften), aan mooi gevonden willen worden (de eindeloze hoeveelheden cosmetica), aan geaccepteerd willen worden (je kledingstijl veranderen omdat je een bepaalde baan hebt of in een bepaalde buurt woont)

Het leven als performance

Het leven lijkt, nu iedereen zijn leven op sociale media gooit, lijkt ook steeds meer een performance. Welke rol speel je vandaag?

Veel van ons zijn zo gewend dat we worden bekeken en beoordeeld door honderden, duizenden vreemde ogen dat we ons ernaar gaan gedragen. Het is intens vermoeiend. We kopen dingen omdat het er goed uitziet in de rol die we willen spelen, in hoe we denken dat de buitenwereld ons ziet of wil zien. Dat lijkt me intens vermoeiend.

Beïnvloeding

In plaats van iets te kiezen omdat het ons aanspreekt, kopen we ook dingen omdat ze passen bij het plaatje dat we van onszelf willen neerzetten. Het is niet zo gek, tienduizenden mensen werken dag en nacht om ons zo veel mogelijk geld afhandig te maken. Zo veel psychologisch onderzoek is gedaan naar hoe effectief op ons oerbrein kan worden ingespeeld. Op onze angsten. Influencers doen moeite om te laten zien dat ze zijn zoals jij en ik zodat we ons met ze identificeren, maar dan beter, dankzij product x, y en z.

De sfeer in een winkel

En zo vaak ook, vallen we voor de sfeer in een winkel. Twee jaar geleden waren we in een gigantische winkel met oude meubels. Mooi oud, of vreselijk kitsch maar toch bijzonder. Ik zag er een Tiffany-stijl lampje in de vorm van een vlinder en ik vond het zo mooi dat ik het, tegen mijn gewoonte in, besloot te kopen.
Eenmaal thuis, paste het eigenlijk totaal niet bij de rest. Lampje heeft iets meer dan een jaar door het huis gefladderd, tot ik het verkocht voor een prijs bijna gelijk aan de nieuwprijs. In de tussentijd heb ik vaak gedacht, hoe ik het lampje kon laten ‘werken’ met de spullen die ik heb. Nou, niet dus maar ik was gevallen voor de sfeer van de winkel en hoopte met het lampje een beetje van die sfeer mee naar huis te nemen. Missie niet geslaagd.

Denk goed na hoe iets eruit ziet bij jou thuis. Hoe het past in jouw leven.

Dus mijn tip is dat je jezelf afvraagt ‘waarom’, voordat je iets koopt.

• Waarom wil je dit kopen? Geef een duidelijk antwoord. Wees eerlijk. ‘Ik heb het nodig’ is vermoedelijk niet waar.
• Wat is de daadwerkelijke reden? Wil je jezelf bewijzen dat je een geurkaars van 40 euro waard bent? Denk je dat het merk op je trui afstraalt op jou zodat mensen jou zien als succesvol, hip, kunstzinnig? Wil je beter worden in maaltijden plannen en denk je dat een airfyer daarbij de oplossing is?
• Voorziet het in een daadwerkelijke behoefte? Niemand met een oven heeft een airfryer nodig, bijvoorbeeld.
• Wat gebeurde er met de voorlopers van dit product? Met je rode lippenstiften, grappige koffiemokken, textiel, wonder-cleansers, electrische keukenhulpjes, vazen en kleding van het aanbiedingenrek?
• Heb ik al iets soortgelijks dat ik kan gebruiken? Waarom gebruik ik dat item wel, of niet?
• Wil ik dit, of ben ik beïnvloed om dit te kopen? Een lastige omdat reclame overal in verstopt zit. In een leuke youtube video, een instagram-reel, zo op maat gesneden advertentie op facebook dat het je nauwelijks bewust opvalt… Vroeger was het in elk geval nog duidelijk wat reclame was.
• Wilde ik dit gisteren ook al? Of vorige maand? Of voordat ik deze winkel binnenstapte?
• Waar geef ik mijn geld liever aan uit? Een buffer, een goed doel, extra pensioensparen, sparen voor een reis…
• Kan ik het sowieso betalen? Een paar tientjes hier en daar kan het verschil maken tussen geld over aan het einde van de maand, of moeten pinnen met het zweet op je voorhoofd
• Hoe lang heb ik hier voor gewerkt? (bereken je daadwerkelijke inkomen -dat is niet je inkomen gedeeld door aantal gewerkte uren- op yourmoneyoryourlife.com) en is het het dan nog waard? Als je ervoor moet lenen of kiezen voor ‘koop nu betaal later’ moet je het zeker niet kopen!
• Hoe ga ik dit inpassen in mijn leven? Voorziet het in een daadwerkelijke behoefte? (als je elke dag brood maakt en veel bakt is een KitchenAid een welkome hulp, als je denkt dat je met die knappe een KitchenAid in retro mintgroen een keukenprinses wordt, vermoedelijk niet)
• Hoe vaak ga ik dit gebruiken? Wil je die paaskip over vijf jaar weer eind maart tevoorschijn halen om er een week tegenaan te kijken? Hoe vaak ga je die jurk dragen waar je eigenlijk alleen comfortabel mee kan staan? Houd ik van het type gerechten dat je in een Le Creuset kan bereiden?
• Hoe is dit product tot stand gekomen? Ik ben niet heiliger dan de paus en koop ook wel eens fast fashion, zeker voor de kinderen maar het in ogenschouw nemen van het hele proces maakt je hopelijk terughoudender. Rijdt je electrische auto zo schoon als je weet dat kinderen van acht werken -en sterven- in kobaltmijnen? Is die Made in China jeans een vervuilde rivier waard? Is het houten kastje nog steeds zo leuk als je bedenkt dat die eik ooit een thuis was van vele duizenden dieren?
• Wat gebeurt er met dit product als ik er klaar mee ben? In de kledingcontainer voelt misschien als doneren maar je zadelt een ander op met je overconsumptie. Recyclen betekent vaak dat het aan de kust van een arm Afrikaans of Aziatisch land door mensen zonder bescherming en zonder milieumaatregelen wordt ontdaan van wat nog nuttig is terwijl de rest blijft liggen.

Dus, neem een pauze voor je besluit iets te kopen.
Vraag jezelf af wat de echte reden is dat je dit wil kopen.
Neem het hele proces -en niet alleen de periode tussen kopen en afdanken- in ogenschouw.
Blijf bij jezelf.